35°C
zile HAVA DURUMU35°C Az Bulutlu
BİZE ULAŞIN 0356 317 50 80

Tarihçe

- +

BELEDİYE TEŞKİLATI VE ZİLE BELEDİYESİ’NİN KURULUŞU

Osmanlılarda kadılar padişah adına yetkili olup sadece mahkeme başkanı değil idare, asayiş ve belediye hizmetlerinde de yetkili iken garp tarzında ilk belediye 1854 yılında teşkil edilmiştir. 1864 yılında yayınlanan vilayet nizamnamesi yeni kurulan Tuna vilayetinde uygulanmış, Mithat Paşa’nın burada kurduğu belediye teşkilatı başarılı olunca Sadrazam Ali Paşa zamanında 1867 yılında Vilayetler Nizamnamesi çıkarılarak bu konuda düzenleme yapılmıştır Vilayetler Nizamnamesi’nin 7. faslında; “Vali, mutasarrıf, kaymakam makarrı olan şehir ve kasabada umuru belediye için bir meclis-i beledi bulunacak ve bu meclis bir muavinle altı azadan terekküp edecektir. Mühendis ve memleket tabibi meclisin azayı tabiyesindendir.” denmektedir.

Osman Ergin:H.1287/1870 tarihine kadar İstanbul’dan başka Türkiye içindeki şehir ve kasabalarda garb tarzında belediye teşkil edildiğine dair kayıt ve malumata rastlayamıyoruz .” demektedir.[1][5]

Osmanlı döneminde 1876 yılında Meclis-i Meşrutiyet’te belediyelerle ilgili İstanbul için ayrı, Türkiye şehir ve kasabaları için ayrı iki kanun çıkmıştır. Önceki kanunla arasında pek az fark bulunmaktadır. Buna göre vilayetlerde kazanın büyüklüğüne göre 6-12 arasında oluşan belediye meclisi azalarının yarısının iki yılda bir yenilenmesi, senede 100 kuruş vergi verenin aza olması, hükümetçe azalardan birisinin belediye reisi tayin edilmesi hükmü getirilmiştir. Her şehirdemeclisi idare ve meclisi belediyenin birleşmesinden meydana gelen cemiyet-i belediye kurulmuştur. Bu meclis yılda iki defa toplanır, birincisinde geçmiş senenin hesabı tetkik ve tasdik edilir, ikinci toplantıda da gelecek senenin bütçesi yapılırdı.

Türkiye’deki belediye tarihi ile ilgili mevzuat ışığında Zile Belediyesi’nin kuruluş tarihi aşağıda ele alınmaya alışılacaktır.

1967 tarihli Tokat il yıllığında Zile’nin 1878 yılında kaza haline geldiği, (sayfa 221) 1998 tarihli Tokat il yıllığında ise Tokat Belediyesi’nin kuruluş tarihi 1870 (sayfa 60) ve Zile Belediyesi’nin kuruluş tarihi de 1872 olarak gösterilmiştir. Zile Kaymakamlığı’nca çıkarılan “Zile 94” kitabında ise Vakıflar Dergisi’ne dayanılarak Zile’nin 1872 yılında kaza olduğu belirtilmiştir. Zile Belediyesi’nin ambleminde ise kuruluş tarihi 1872 olarak kullanılmaktadır.

Yukarda belirttiğimiz gibi Tokat ve Zile’nin bağlı olduğu Sivas vilayetine ait tespit edilebilen ilk salname H. 1287/1870 tarihlidir. Hicri takvimde 1 Muharrem 1287 = Miladi 2 Nisan 1870’dir. Hicri yılın sonu 29 Zilhicce 1287 = Miladi 21 Mart 1871 gününe denk etmektedir. Salname bu yıllığa göre ‘1287/1870) bilgi vermektedir. Bu durumda salnamede geçen kaymakam, idare meclisi, belediye reis ve meclis-i beledi isimlerinin, Hicri 1284/1867 yılında çıkarılan vilayetler nizamnamesine göre 1870 yılından önceki 1869 yılında da olması muhtemeldir. Ancak tespit edilebilen ilk yıllık 1287 tarihli olduğundan 1869 tarihinde de belediye teşkilatı olduğunu kesin olarak söyleyemiyoruz.

Yukarıda salnamede geçen kaymakam ve diğer idare meclisi azalarının isimleri verilmişti. Aynı sayfada (sayfa 73) geçenMeclisi Beledi(ye) isimleri şöyledir:

Meclis-i Beledi(ye)

Reis : Hayrettin Efendi
Aza : Mahmut Ağa
Aza : Ali Bey
Aza : Mustafa Efendi
Aza : İbrahim Bey
Aza : Aznif Ağa
Aza : Katip Ali Efendi
Memleket Tabibi : Mösyö…..

Yukarıda bahsedilen Vilayet Nizamnamesi sonrasında bazı belediyelerin kurulduğu, ve bu düzenlemeye göre de H.1287/1870) yılında Zile kazasında belediye teşkilatının bulunduğu anlaşılmaktadır.
[2][1] – Tokat Kültür Haber Dergisi Sayı : 9, 2002 – Zile Adalet Bülteni, Sayı: 2, 2005
[3][2] – Salnamede bahsedilen hırka ve taç (külah) 17.09.1944’den itibaren Ankara Etnoğrafya Müzesi’nde bulunmaktadır. Bu hususta geniş bilgi Arif Kılıç Hocamızın yazısına ek yazımızdadır.
[4][3]- H.1301 ve 1308 tarihli salnamelerde muhacir sayıları aynı olarak verilmiştir.
[5][4] – Fikri Karaman Salname-i Vilayet-i Sivas – H. 1308/1890, 2001
[6][5]- Osman Ergin, Türk Tarihinde Evkaf Belediye ve Patrikhaneler, 1937
[7][6] – Musa Çadırcı, Tanzimat döneminde Anadolu Kentlerinin Sosyal ve Ekonomik Yapısı, İstanbul 1997